İnsanlar artık en mahrem düşüncelerini yapay zekâ sistemlerine de anlatıyor.

Çünkü insanın sığındığı yer değişti.

Eskiden insan acısını bir dosta, bir deftere, bir dua cümlesine, bir terapiste, bazen de gecenin kimseye hesap vermeyen sessizliğine emanet ederdi. Bugün o cümlelerin bir kısmı bir ekrana yazılıyor. İnsan yalnızlığını, utancını, içinden çıkamadığı düğümleri artık yalnızca bir başka insana değil, cevap veren bir ekrana da açıyor.

Yapay zekâ benim için bu yüzden yalnızca teknik bir yenilik değil. Bir çağın ruh hâli. Kendimize baktığımız yeni aynalardan biri.

İstanbul'da bir danışma odasında yıllardır kaygının bedende nasıl sıkıştığını, yalnızlığın insanın sesini nasıl kıstığını, aidiyet arayışının bir insanı kendi hikâyesinden bile nasıl uzaklaştırdığını görüyorum. Aynı cümleler bugün Gümülcine'de, İstanbul'da ya da Dublin'de bir sohbet botuna, kişiselleştirilmiş bir yapay zekâ aracına da yazılıyor.

İnsan değişmedi. Yalnızca derdini anlattığı yer değişti.

O yüzden ruh sağlığı ile yapay zekâ arasındaki ilişki, model kapasitesi, verimlilik ya da teknolojik ilerleme diliyle anlaşılamaz. İnsanın kırılgan yerine dokunan her sistem, ister terapi odasında ister bir ekranın ardında olsun, psikolojik bir sorumluluk taşır. Çünkü mesele neyin mümkün olduğu değil; mesele, mümkün olanın insana ne yaptığı.

Çalışmam tam da bu eşikte duruyor. Üretken yapay zekâ, ruh sağlığı alanında insan onurunu gözeterek nasıl güvenli ve hesap verebilir biçimde kullanılabilir? Bir sistem karşısındakini daha iyi tanıdıkça ona gerçekten yaklaşır mı, yoksa zayıf yerine daha ustaca mı dokunur? Kişiselleştirme ne zaman destek olur, ne zaman bağlanma ve teslimiyet döngüsünü besleyen bir çekime dönüşür?

Derdim, yapay zekâyı terapinin ya da insan ilişkisinin yerine koymak değil. Böyle bir iddia hem insanı hem teknolojiyi yanlış anlamak olur. Benim derdim daha temelde başlıyor.

İnsan zihnine dokunan bir teknolojinin masum olduğunu varsayamayız.

İnsanın mahremiyetine giren bir sistemin yalnızca işe yaramasıyla yetinemeyiz.

İnsanın acısına karşılık veren bir aracı klinik sorumluluktan muaf tutamayız.

İşte bu yüzden yapay zekâ çalışıyorum. Çünkü ruh sağlığı uzmanının işi, terapi odasında beklemekle bitmiyor. İnsan derdini nereye taşıyorsa, umudunu hangi yeni kapıya bırakıyorsa, klinik dikkat de oraya gitmek zorunda. Gümülcine'de bir ekrana yazan biri de, o odaya hiç girmemiş olsa bile, aynı dikkati hak ediyor.

Yaptığım iş, psikolojinin insanı anlama birikimi ile yapay zekâ çağının yeni yükümlülükleri arasında bir güvenlik dili kurmak. Bu dilin, klinik sorumluluğu bir mühendislik kararının içine taşıyabilmesi gerekiyor.

Çünkü geleceği, bu sistemlerin insan ruhuna ne yaptığını zamanında soranlar da kuracak.

Bir insan o cevapla yalnız kaldığında ne oluyor? Bu soruyu zamanında sormak, benim yaptığım işin adı.