Anoreksiya Nervoza

Anoreksiya diyet yapmak, sağlıklı beslenmek ya da kilo kontrolüne dikkat etmek değildir. Kişi giderek daha az yer, daha çok kontrol etmeye çalışır, bedenini olduğundan farklı algılayabilir ve kilo kaybı tıbbi risk yaratacak düzeye ulaşabilir.

Bazı kişiler kısıtlayıcı tipte yalnızca yemeği azaltır. Bazılarında ise aşırı yeme ve ardından kusma, laksatif kullanma ya da aşırı egzersiz gibi davranışlar görülebilir. Dışarıdan "iradeli" gibi görünen davranış, içeriden korku, suçluluk, bedenden yabancılaşma ve kontrol kaybı hissiyle beslenebilir.

Bu tablonun temel özellikleri şunlardır: yaş, cinsiyet ve gelişim düzeyine göre beklenen kilonun belirgin altına düşme, kilo almaktan yoğun korkma ya da kilo almayı engelleyen davranışların sürmesi, beden ağırlığı ve biçimine aşırı anlam yükleme.

Aşırı egzersiz, yiyecekleri keskin biçimde sınıflama, öğün atlama, kalori sayma, gizli kusma ya da kilo kontrol davranışları da görülebilir. Bedensel olarak baş dönmesi, bayılma, adet düzensizliği, saç dökülmesi, üşüme, kalp ritmi ve tansiyon sorunları ile vitamin ve mineral eksiklikleri eşlik edebilir.

Anoreksiya, ruhsal bozukluklar içinde doğrudan bedensel komplikasyonlarla yaşamı tehdit edebilen tablolardan biridir. Hızlı kilo kaybı, bayılma, ciddi halsizlik, kalp ritmi bozukluğu şüphesi ya da kendine zarar düşüncesi varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Tek bir nedene indirgenemez. Genetik yatkınlık, mizaç, mükemmeliyetçilik, kontrol ihtiyacı, düşük benlik saygısı, akran baskısı, aile ilişkileri, kültürel beden idealleri, sosyal medya ve gelişimsel geçişler birlikte rol oynayabilir.

Ergenlik dönemi özellikle hassastır. Beden hızla değişirken akran onayı önem kazanır. Kişi kontrol edemediği ilişkisel ya da duygusal alanlar karşısında bedeni kontrol etmeye yönelirse, kilo kaybı geçici bir başarı hissi verebilir. Fakat zamanla bu başarı hissi kapanı daraltır.

Tedavi mutlaka çok disiplinli düşünülmelidir. Tıbbi değerlendirme, beslenme düzeninin güvenli biçimde kurulması, psikoterapi ve aile desteği birlikte ele alınır. Çocuk ve ergenlerde aile temelli yaklaşımlar özellikle önemlidir. Yetişkinlerde yeme bozukluğuna odaklı bilişsel davranışçı terapi, kişilerarası terapi ve gerekli durumlarda daha uzun süreli psikoterapiler kullanılabilir.

Önce tıbbi güvenlik ve beslenme riski değerlendirilir. Beden algısı, kilo korkusu ve kontrol inançları psikoterapide çalışılır. Aile suçlanacak bir sistem değil, tedavinin dikkatle dahil edilecek kaynağı olarak ele alınır. Tedavide kilo almak ilk adımdır. Hedef, kişinin bedeniyle, değeriyle, yakınlarıyla ve kontrolle kurduğu bağın dönüşmesidir.