Biriktiricilik

Biriktiricilikte iki süreç birlikte işler. Birincisi sürekli edinme, ikincisi atamama. Bazen kişi çok fazla şey alır, bazen az şey alır ama hiçbir şeyi elden çıkaramaz. Zamanla ev, oda, depo, balkon, araba ya da çalışma alanı nesnelerin işgal ettiği bir yere dönüşür.

Bu nesneler eski faturalar, kutular, poşetler, kıyafetler, dergiler, tamir parçaları, hediyeler, elektronik eşyalar ya da "bir gün lazım olur" denilen herhangi bir şey olabilir. Dışarıdan anlamsız görünen bir nesne, kişi için olası kullanım, anı, sorumluluk ya da güvenlik anlamı taşıyabilir.

Koleksiyon düzenli, seçici ve işlevselliği bozmayan bir ilgi alanı olabilir. Biriktiricilikte ise yaşam alanı daralır, karar verme zorlaşır ve atma girişimleri yoğun sıkıntı doğurur.

Yakınlar çoğu zaman "evi boşaltalım, sorun çözülsün" diye düşünür. Oysa zorla atma girişimleri çoğu zaman panik, öfke, ihanet hissi ve ilişkisel kopuş yaratır. Çünkü eşyanın miktarı görünen yüzdür. Sorun, eşyaya yüklenen anlam, karar verme güçlüğü, hata yapma korkusu, gelecekte pişman olma beklentisi ve bazen de içgörü azlığıyla ilgilidir.

Kişi "ileride lazım olabilir" diye düşünür. Atarsa sorumsuzluk yapmış gibi hissedebilir. Nesnenin anıyla ya da kimlikle ilişkili olduğunu düşünebilir. Karar verme süreci çok yorucu olduğu için hiçbir şeyi ayıklamamayı seçebilir. Eşyalar güvenlik hissi verebilir ve boşluk duygusunu yatıştırabilir.

Biriktiricilik, yaşam alanları kullanılamaz hale geldiğinde, yangın ve düşme riski oluştuğunda, hijyen ve sağlık bozulduğunda, aile ilişkileri yıprandığında, ekonomik yük arttığında ya da kişi bu durum nedeniyle yoğun sıkıntı yaşadığında klinik dikkat gerektirir.

Ayırıcı tanı önemlidir. Psikotik bozukluklarda biriktirilen nesnelere gerçek dışı özel anlamlar yüklenebilir. Demans, ağır depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, dikkat eksikliği, otizm spektrumu ve travmatik kayıplar da tabloya eşlik edebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca evin fotoğrafına bakarak yapılmaz. Kişinin öyküsü, inançları, işlevselliği ve güvenlik riski birlikte ele alınır.

Biriktiricilikte en yararlı yaklaşımlar genellikle bu soruna özgü bilişsel davranışçı müdahaleler, motivasyonel görüşme, karar verme becerileri, ayıklama çalışmaları, edinmeyi azaltma planı ve aileyle iş birliğidir.

Önce güvenlik riski değerlendirilir. Yangın, düşme, hijyen ve acil erişim alanları gözden geçirilir. Kişinin yaşamak istediği hayat ile şu an yaşadığı hayat arasındaki fark konuşulur. Küçük alanlardan başlanır. Tüm evi bir günde dönüştürmeye çalışmak çoğu zaman tedavi edici değildir. Atma davranışı kademeli çalışılır. Karar verme becerisi yeniden geliştirilir. Yakınlar yargılayıcı değil, sınırları belli ve güvenlik odaklı bir tutum alır.

Biriktiricilikte hedef kişinin hayatını zorla boşaltmak değil, yaşam alanını yeniden kişinin hizmetine vermektir. Eşyanın azalması kadar karar verme özgürlüğünün artması da iyileştiricidir.