Obsesif Kompulsif Bozukluk

Obsesyon, kişinin istemeden zihnine gelen ve onu rahatsız eden düşünce, dürtü, görüntü ya da kuşkulardır. Bulaşma, kirlenme, hata yapma, kontrolü kaybetme, birine zarar verme, cinsellik, dini içerikler, simetri, düzen ya da kötü bir olaya sebep olma temaları sık görülebilir.

Önemli nokta şudur. Zihne bir düşüncenin gelmesi, o düşüncenin kişinin isteği, niyeti ya da karakteri olduğu anlamına gelmez. İnsan zihni istemeden de birçok içerik üretebilir. OKB'de sorun düşüncenin gelmesinden çok, bu düşünceye verilen anlam ve onu etkisiz hale getirme çabasıyla büyür.

Kompulsiyon, obsesyonun yarattığı sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan sonucu önlemek için yapılan davranış veya zihinsel işlemdir. El yıkama, kontrol etme, sayma, sıralama, tekrar etme, güvence arama, içinden dua etme, iyi bir düşünceyle kötü düşünceyi dengeleme ya da saatlerce araştırma buna örnek olabilir.

Kompulsiyon kısa vadede rahatlatır. Kişi bir süre için tamam, tehlike geçti hissi yaşayabilir. Fakat uzun vadede zihin şu mesajı öğrenir. Rahatlamak için bunu yapmam gerekiyor. Böylece davranış tekrarlandıkça OKB döngüsü güçlenir.

OKB'nin görünür tarafı bazen temizlik ve kontrol davranışlarıdır. Ancak birçok kişi görünmeyen obsesyonlarla mücadele eder. Zarar verme korkuları, cinsel kimlik veya yönelimle ilgili kuşkular, dini içerikli istenmeyen düşünceler, ahlaki saflık arayışı ve bir şeyi yüzde yüz kesin bilme ihtiyacı kişinin iç dünyasında büyük yük oluşturabilir.

Bu tür obsesyonlar çoğu zaman utançla saklanır. Kişi anlatırsa kötü, sapkın, inançsız, tehlikeli ya da ahlaksız biri sanılacağını düşünebilir. Oysa klinik açıdan bu içerikler kişinin kim olduğunu değil, zihninin hangi temalarda tehdit algısı ürettiğini gösterir.

OKB'de yardım arama bazen yıllarca gecikebilir. Bir grup insan yaşadığını sorun olarak görmeyebilir. Örneğin aşırı temizlik davranışlarını gerçekçi ve gerekli bir önlem olarak değerlendirebilir. Bir başka grup ise yaşadığını sorun olarak görür, ama utanç, korku veya kendi başına halletme çabası nedeniyle yardım aramaz.

Kişi çoğu zaman kompulsiyonlarla sorunu çözdüğünü sanır. Ancak yıkadıkça, kontrol ettikçe, sordukça veya düşündükçe şüphe azalmak yerine daha geniş bir alana yayılır. Bu yüzden OKB'de bir uzmana başvurmak, hem belirtileri azaltmak hem döngünün mantığını anlamak için değerlidir.

OKB'nin etkili tedavileri vardır. Bilişsel davranışçı terapi ve özellikle maruz bırakma ve tepki önleme yaklaşımı önemli bir yere sahiptir. Amaç, kişinin korktuğu düşünce, duyum veya durumla güvenli biçimde temas etmesi ve kompulsiyon yapmadan sıkıntının kendi kendine düşebileceğini öğrenmesidir.

Bazı durumlarda ilaç tedavisi de hekim değerlendirmesiyle kullanılabilir. İlaç sıkıntı düzeyini azaltabilir ve terapiye katılımı kolaylaştırabilir. Fakat davranışsal ve bilişsel öğrenme gerçekleşmediğinde belirtiler tekrar edebilir. Bu nedenle tedavi kişiye özel planlanmalıdır.

OKB yaşayan kişi çoğu zaman zaten kendisine çok sert davranır. Neden böyle düşünüyorum, neden emin olamıyorum, neden diğer insanlar gibi bırakamıyorum diye kendisini suçlar. Oysa döngü suçlulukla değil, anlama ve beceriyle çözülür.

İyileşmenin önemli adımlarından biri, zihne gelen her içeriği kimlik kanıtı gibi görmekten vazgeçmektir. Düşünceler gelir. Düşünceler geçer. Her düşünceye mahkeme kurmak zorunda değiliz.