Histrionik Kişilik

Histrionik kişilik örüntüsünde aşırı duygusal ifade, dikkat odağı olma ihtiyacı ve görünürlük arayışı belirgindir. Kişi ilgi görmediğinde rahatsız olabilir, duygularını dramatik biçimde ifade edebilir, konuşması ve görünümüyle dikkatleri üzerine çekmeye çalışabilir.

Eski dilde kullanılan histerik sözcüğü günümüzde oldukça damgalayıcıdır. Bu nedenle klinik dilde histrionik kişilik ifadesi kullanılır. Yine de bu ifade de bir hakaret değil, belirli bir örüntüyü açıklama aracıdır.

Bu örüntünün özünde çoğu zaman "görülmezsem değerim azalır", "dikkat çekmezsem fark edilmem", "insanları etkilersem var olurum" gibi inançlar bulunabilir.

Her insan görülmek ister. Sorun, görülme ihtiyacının sürekli, abartılı ve ilişkileri zorlayıcı bir stratejiye dönüşmesidir.

Kişi dikkat odağı olmadığında huzursuz olabilir. Giyim, makyaj, jest, mimik, ses tonu, konuşma biçimi ve dramatik anlatım dikkat çekme amacıyla abartılı hale gelebilir. Duygular hızlı değişiyor gibi görünebilir, fakat bazen bu duygular derinlikten çok gösterim düzeyinde kalır.

Cinsel ya da baştan çıkarıcı çağrışımlar taşıyan davranışlar görülebilir. Bu, kişinin mutlaka yoğun bir cinsel yaşamı olduğu anlamına gelmez. Daha çok etki bırakma, dikkat çekme ve ilişkiyi canlı tutma stratejisi olarak ortaya çıkabilir.

Konuşma çoğu zaman izlenimsel ve ayrıntısızdır. Kişi çok şey anlatır, fakat somut içerik az olabilir. İlişkileri olduğundan daha yakın algılayabilir, telkine yatkın olabilir ve bulunduğu atmosferden kolayca etkilenebilir.

Histrionik özellikler belirli bağlamlarda işlevsel olabilir. Sahne sanatları, sunuculuk, anlatıcılık, sosyal performans ve yaratıcı alanlarda görünür olma kapasitesi değerli olabilir. Sorun, bu tarzın her ilişkiye yayılması ve kişinin ilgi görmediğinde yoğun huzursuzluk yaşamasıdır.

İlişkilerde yakınlar başlangıçta bu canlılıktan etkilenebilir. Zamanla sürekli dramatizasyon, abartılı krizler, dikkat çekme ihtiyacı ve yüzeysel duygu geçişleri yorucu hale gelebilir. Kişi de beklediği ilgiyi alamadığında değersizlik, öfke veya yalnızlık yaşayabilir.

Burada kritik ölçüt, örüntünün kişiye ve çevresine ne kadar bedel ödettiğidir. İlgi ihtiyacı ilişkileri bozuyor, kişi kendini sürekli sahnede tutmaya çalışmaktan yoruluyor veya dikkat çekmediğinde çökkünleşiyorsa bir uzmana başvurmak düşünülebilir.

Genetik yatkınlık ve mizaç rol oynayabilir. Bazı insanlar daha dışavurumcu, daha sosyal ve daha duygusal olabilir. Psikolojik gelişimde ise görülmeme, yeterince önemsenmeme, kalabalık ailede kaybolma, sevginin ilgi çekici performanslara bağlanması ve görünür olduğunda ödüllendirilme etkili olabilir.

Çocuk varlığıyla görülmüyorsa, görünür olmak için dramatik davranışlar geliştirebilir. Bu davranışlar ilgi getirdikçe pekişir. Zamanla kişi sıradan, sakin ve doğal haliyle de sevilebileceğini öğrenmekte zorlanabilir.

Bu örüntü her zaman bilinçli bir manipülasyon değildir. Çoğu zaman kişi gerçekten yoğun bir duygusal sahnenin içindeymiş gibi hisseder. Fakat bu sahne tekrar tekrar ilişkilerde benzer sonuçlar doğurur.

Terapide amaç kişinin canlılığını, ifade gücünü ve sosyal enerjisini yok etmek değildir. Amaç, görülme ihtiyacını daha sağlıklı, daha derin ve daha karşılıklı ilişki yollarıyla karşılamayı öğrenmektir.

Psikoterapi sürecinde kişi duygularını abartılı sahneleme yerine daha içten tanımayı, ilişkilerde gerçek yakınlık ile dramatik yakınlık arasındaki farkı ayırt etmeyi, dikkat çekmeden de değerli kalabildiğini deneyimlemeyi öğrenebilir.

Yakınlar için önemli ilke şudur. Kişiye yalnızca abartılı kriz anlarında ilgi göstermek, bu davranışı pekiştirebilir. Daha sakin, doğal ve işlevsel anlarda da ilgi, takdir ve temas vermek gerekir. Aynı zamanda dramatik davranışları küçümsemeden ama sonsuz biçimde beslemeden sınır koymak önemlidir.

"Seni görüyorum ve önemsiyorum. Bunu çok yoğun yaşadığını fark ediyorum. Fakat bu konuyu daha sakin konuştuğumuzda sana daha iyi eşlik edebilirim."

Profesyonel destek şu durumlarda düşünülebilir: dikkat çekme ihtiyacı ilişkileri sürekli zorluyorsa, duygusal iniş çıkışlar ve dramatik krizler sıklaşıyorsa, kişi ilgi görmediğinde yoğun bir değersizlik, öfke ya da çökkünlük yaşıyorsa, iş, aile ya da romantik ilişkiler bu örüntü nedeniyle bozuluyorsa.

Depresyon, kaygı, kendine zarar verme ya da başka klinik belirtiler bu tabloya eşlik ediyorsa, bir uzmana başvurmak özellikle önemlidir.