Acil Psikolojik Durumlarda Ne Yapmalı?

Acil psikolojik durum, kişinin ya da çevresinin güvenliğinin kısa vadede risk altında olduğu durumdur. Bu, yalnızca intihar düşüncesiyle sınırlı değildir. Psikotik belirtiler, ağır mani, ağır alkol ya da madde yoksunluğu, kontrolsüz saldırganlık, ciddi kendine zarar verme davranışı, ağır yeme bozukluğu, travma sonrası yoğun kopma ve kişinin kendine bakamayacak hale gelmesi de acil değerlendirme gerektirebilir.

Kriz anında amaç uzun vadeli terapi yapmak değildir. İlk amaç güvenliği sağlamak, kişiyi yalnız bırakmamak, gerekli profesyonel yardıma ulaşmak ve riskli araçlara erişimi azaltmaktır.

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme ihtimali varsa, bulunduğunuz yerdeki acil sağlık hizmetlerine veya en yakın acil servise başvurun. Kriz anında yalnız kalmak riski artırabilir.

Kişinin kendini öldürmek istediğini söylemesi ya da buna dair plan yapması. Kendine zarar verme davranışının başlaması ya da artması. Gerçek olmayan sesler duyma, takip edildiğine kesin inanma, ağır kuşkuculuk ya da gerçeklikten kopma.

Birkaç gündür uyumama, aşırı enerji, taşkınlık, kontrolsüz para harcama, tehlikeli davranışlar ya da mani belirtileri. Alkolü ya da bazı maddeleri aniden bırakma sonrası titreme, bilinç bulanıklığı, nöbet, halüsinasyon ya da ağır bedensel belirtiler. Ciddi kilo kaybı, bayılma, kusma, sıvı kaybı, yeme davranışını sürdürememe. Şiddet riski, tehdit, kontrol kaybı ya da güvenli ortamdan uzaklaşma ihtiyacı. Travma sonrası kişinin bulunduğu yerden, zamandan ya da kim olduğundan kopmuş gibi görünmesi ve güvenliğini sağlayamaması.

Önce sakin, kısa ve net olun. Krizdeki bir kişiye uzun açıklamalar yapmak çoğu zaman işe yaramaz. "Yanındayım. Şu an güvenliğini sağlayacağız. Birlikte yardım alacağız." gibi kısa cümleler daha yararlı olabilir.

Kişiyi yalnız bırakmayın. Özellikle intihar düşüncesi, kendine zarar verme, madde etkisi, ağır panik, psikoz ya da kontrol kaybı varsa yalnızlık riski artırabilir. Mümkünse güvenilir bir yetişkini, aile üyesini ya da profesyonel yardım kanalını sürece dahil edin.

Riskli araçları ortamdan uzaklaştırın. Bu adım suçlayıcı bir tavırla değil, güvenliği önceleyen bir dil ile yapılmalıdır. "Sana güvenmediğim için değil, bu anı güvenli geçirmek için bunu birlikte kaldıralım." cümlesi daha iyi bir çerçevedir.

Tartışmaya girmeyin. Psikotik inançları, ağır duygusal taşkınlığı ya da intihar düşüncesini mantık yarışıyla yenmeye çalışmayın. Krizde amaç ikna değil, güvenlik ve bağlantıdır.

Doğrudan ama sakin sorun. "Kendine zarar vermeyi düşünüyor musun?" ya da "Yaşamına son vermeyi düşündün mü?" gibi açık sorular, çoğu zaman riski artırmaz. Aksine kişinin yalnız kalmış düşüncesini görünür kılar.

Cevap evetse, bunu sır olarak saklamayı vaat etmeyin. "Bunu yalnız taşımayacağım, çünkü güvenliğin önemli." demek daha doğrudur. Kişinin güvenliğini sağlamak, gizlilikten önce gelir.

Plan, araç ve zaman yakınlığı varsa acil yardım gerekir. Bu durumda kişinin yanında kalın, bulunduğunuz yerdeki acil sağlık hizmetlerine veya en yakın acil servise yönelin.

Sor. Yanında ol. Güvenliği artır. Uygun yardıma bağla. Sonra tekrar takip et. NIMH bu yaklaşımı intihar düşüncesi olan birine destek için temel adımlar olarak açıklar.

Kriz anı geçtikten sonra her şey bitmiş sayılmaz. Kriz, çoğu zaman daha geniş bir sorunun işaretidir. Bu nedenle kriz sonrası değerlendirme, terapi, psikiyatrik görüşme, aile görüşmesi, güvenlik planı ve sosyal destek düzenlemesi gerekir.

Krizden sonra kişiyi suçlamak, utandırmak, "bir daha böyle yaparsan" diye tehdit etmek ya da olayı tamamen yok saymak iyileşmeyi zorlaştırır. Bunun yerine, yaşananı ciddiye alan, güvenliği konuşan ve tekrar olduğunda ne yapılacağını belirleyen bir plan gerekir.

Kriz planı kişiye özel olmalıdır. Kişinin tetikleyicileri, erken uyarı işaretleri, onu yatıştıran yollar, aranacak kişiler, gidilecek güvenli yerler ve profesyonel yardım kanalları birlikte belirlenmelidir.