Bu Kitapçıkları Nasıl Okumalıyım?

Bu kitapçıklar bilgi verir, farkındalık kazandırır ve yardım arama davranışını kolaylaştırır. Fakat tanı koymaz. Belirti listesine bakmak tanı koymaya yetmez. Tanı, belirtilerin süresi, şiddeti, bağlamı, kişinin gelişim öyküsü, bedensel durumu, riskleri, işlevselliği ve ayırıcı tanı olasılıklarının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Bir kişi depresyon kitapçığını okuduğunda kendinde bazı maddeler bulabilir. Bu, hemen depresyon tanısı aldığı anlamına gelmez. Aynı şekilde, sosyal fobi, DEHB, bipolar bozukluk, kişilik örüntüleri ya da travma sonrası stres başlıklarında kendine benzeyen noktalar fark etmek de tek başına tanı değildir. İnsan deneyimi, tanı ölçütlerinden daha geniştir.

Bir belirti, bir insanın tamamı değildir. Bir tanı ihtimali, bir kimlik değildir. Okumak anlamaya yardım eder, klinik değerlendirme ise bağlamı ve riski birlikte ele alır.

Bu metinleri okurken kendinizi incelemek ile kendinizi sorguya çekmek arasındaki farkı koruyun. İncelemek, merakla ve şefkatle bakmaktır. Sorguya çekmek ise kendini kusurlu, bozuk ya da yetersiz ilan etmeye meyillidir. Ruh sağlığı okuryazarlığı, insanın kendine daha insanca bakmasını sağlamalıdır.

Her kitapçığı üç düzeyde okuyabilirsiniz. Birincisi bilgi düzeyi. Bu sorun nedir, hangi belirtilerle görünür, hangi durumlarla karışabilir. İkincisi deneyim düzeyi. Bu anlatılanların hangisi benim ya da yakınımın yaşamında karşılık buluyor. Üçüncüsü yön bulma düzeyi. Bu durum beni ne kadar etkiliyor ve bir uzmana danışmayı gerektiriyor mu.

Okurken "bende kesin bu var" yerine "bende buna benzeyen hangi örüntüler var" sorusu daha sağlıklıdır. Çünkü ruhsal zorluklar çoğu zaman tek kutulu değildir. Kaygı, depresyon, travma, bağımlılık, kişilik örüntüleri ve bedensel belirtiler birbirine eşlik edebilir.

Psikolojik kavramlar gündelik ilişkilerde hızla etikete dönüşebilir. Birine "narsist", "borderline", "obsesif", "bağımlı" demek, bazen anlaşılmayı kolaylaştırmaz. Aksine ilişkiyi daha katı hale getirir. Bu kitapçıkların amacı başkalarını sınıflamak değil, davranış örüntülerini daha dikkatli anlamaktır.

Bir yakının zorlayıcı davranışları varsa, bunu adlandırma arzusu anlaşılırdır. Fakat tanı dili, ancak klinik bağlamda ve dikkatli kullanıldığında faydalıdır. Gündelik ilişkide daha işe yarayan dil şudur. Bu davranış bende şu etkiyi yaratıyor. Bu durumda kendimi böyle hissediyorum. Böyle devam ettiğinde ilişkimizi sürdürmekte zorlanıyorum.

Etiket koymak yerine etkiyi konuşmak, hem daha etik hem daha dönüştürücüdür.

Kitapçıklarda kendinize benzeyen noktalar bulduğunuzda önce şu sorulara bakın. Bu belirtiler ne kadar süredir var. Hangi sıklıkta ortaya çıkıyor. Ne kadar yoğun. İşimi, okulumu, ilişkilerimi, uykumu, beslenmemi, bedensel sağlığımı ve güvenliğimi etkiliyor mu. Kendi başıma yönetmeye çalıştıkça daha mı büyüyor.

Kendine zarar verme düşüncesi, intihar düşüncesi, gerçeklikle bağın zayıflaması, ağır madde ya da alkol yoksunluğu, ciddi kilo kaybı, şiddet riski, yoğun disosiyasyon, kontrolsüz davranışlar ya da ağır işlev kaybı varsa bu metinleri okumak yeterli değildir. Bu durumda doğrudan profesyonel yardım gerekir.

Acil risk varsa, bulunduğunuz yerdeki acil sağlık hizmetlerine, en yakın acil servise ya da güvenilir bir kişiye hemen ulaşın. Bu kitapçıklar acil müdahale aracı değildir.

Önce başlığı okuyun ve kendinize "Bu konu hayatımda nerede karşılık buluyor?" diye sorun. Belirtileri okurken süre, yoğunluk ve işlevsellik ölçütlerini akılda tutun. Karıştırılabilecek durumlar bölümüne özellikle dikkat edin. Son bölümdeki soruları cevaplamak istiyorsanız acele etmeyin. Her soruya tek cümle bile yeter. Okudukça kaygınız artıyorsa, ara verin. Bilgi, kaygıyı büyütmek için değil, yön bulmak için kullanılmalıdır.