Ne Zaman Profesyonel Destek Almalıyım?

Birçok kişi terapi ya da psikiyatrik destek aramayı ancak yaşamı tamamen çöktüğünde düşünür. Oysa ruh sağlığı hizmetleri günlük yaşamın her döneminde başvurulabilecek bir kaynaktır. Bazen erken yardım almak, sorunun kronikleşmesini, ilişkilerin yıpranmasını, bedensel belirtilerin artmasını ya da kişinin kendine dair umudunun zayıflamasını önler.

Yardım almak, "ben başaramadım" demek değildir. Daha gerçekçi ifade şudur: "Bu durum şu an benim baş etme kaynaklarımı aşıyor ve daha sağlıklı bir yola ihtiyaç duyuyorum." Bu, klinik olduğu kadar insani bir cümledir.

Bir sorun ne kadar erken konuşulursa, çoğu zaman o kadar az kökleşir. Erken yardım aramak, geç kalmış bir yardım aramadan daha utanç verici değil, daha koruyucudur.

Süre. Belirti birkaç gün değil, haftalar ya da aylar boyunca sürüyorsa dikkat gerekir. Kaygı, çökkünlük, uyku bozukluğu, kaçınma, öfke patlamaları, bedensel belirtiler, takıntılı düşünceler ya da yeme davranışı sorunları zamanla geçmiyorsa profesyonel değerlendirme anlamlıdır.

Yoğunluk. Her insan kaygılanır, üzülür, sinirlenir, yorulur ya da zaman zaman uyuyamaz. Fakat duygu çok yoğun, bedensel olarak yıpratıcı, kontrol edilemez ya da kişinin düşünme kapasitesini daraltır hale geliyorsa destek gerekir.

İşlevsellik. İş, okul, aile, ilişkiler, sosyal yaşam, uyku, beslenme, bedensel bakım, para yönetimi ya da günlük sorumluluklar belirgin biçimde etkileniyorsa bu, içsel bir duygudan çıkıp yaşam alanına yayılan bir zorluğa dönüşmüştür.

Risk. Kendine zarar verme, intihar düşünceleri, gerçeklikten kopma, ağır bağımlılık, şiddet riski, ağır yeme bozukluğu, ciddi kilo kaybı, ağır alkol yoksunluğu ya da güvenlik riski varsa beklemeden yardım alınmalıdır.

Kaygı nedeniyle işlevleriniz belirgin biçimde daralıyorsa. Depresif duygu durum, isteksizlik ve umutsuzluk uzun sürüyorsa. Panik atak korkusu nedeniyle kaçınmalarınız artıyorsa. Takıntılar, kontrol etme ya da güvence arama davranışları gününüze hâkim olmaya başladıysa.

Alkol, madde, kumar ya da yeme davranışı üzerinde kontrol kaybı yaşıyorsanız. İlişkilerinizde aynı örüntü tekrar ediyor ve bundan ciddi biçimde zarar görüyorsanız. Uyku bozukluğu haftalarca sürüyor ve gündüz işlevinizi bozuyorsa. Travma sonrası yeniden yaşantılama, kaçınma, irkilme ya da kopukluk belirtileri azalmıyorsa. Bedensel bir yakınma için tıbbi değerlendirmeler yapıldığı halde kaygı ve uğraşınız azalmıyorsa.

Ruhsal zorlanmalar bazen psikolojik, bazen bedensel, bazen de her ikisinin birleşimiyle oluşur. Bu nedenle ilk değerlendirme, kişinin durumuna göre farklı kanallardan başlayabilir. Yoğun depresyon, intihar riski, mani, psikoz, ağır bağımlılık, ciddi uyku bozukluğu, ciddi yeme bozukluğu ya da ilaç değerlendirmesi gerektiren durumlarda psikiyatri değerlendirmesi önemlidir.

Psikoterapi, kişinin duygu, düşünce, davranış, ilişki örüntüleri ve baş etme yolları üzerine çalışır. Psikiyatri ise gerektiğinde tanı, tıbbi ayırıcı değerlendirme ve ilaç tedavisini de kapsar. Bu ikisi rakip değil, çoğu durumda tamamlayıcıdır.

Bedensel belirtiler varsa, özellikle yeni başlayan, şiddetli, alışılmadık ya da hızlı kötüleşen yakınmalarda tıbbi değerlendirme ihmal edilmemelidir. Psikolojik açıklama, bedensel değerlendirmenin yerine geçmez.

"Kendi başıma çözmeliyim." Bazen evet, bazen hayır. İnsan sosyal bir canlıdır. Yardım almak, beceriksizlik değil, öğrenme ve dayanıklılık sürecidir.

"Benden daha kötüleri var." Bu doğru olabilir ama acılar yarışmaz. Bir başkasının daha ağır zorlanması, sizin destek ihtiyacınızı geçersiz kılmaz.

"Terapiye gidersem zayıf görünürüm." Aslında çoğu zaman tam tersi olur. Yardım aramak, kişinin kendini ciddiye almasıdır.

"Bir kez başlarsam yıllarca sürer." Bazı terapiler kısa, bazıları uzun olabilir. Süre, sorunun doğasına, hedeflere ve kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenir.