Bipolar Bozukluk

Duygudurum, kişinin saatlik duygusal değişimlerinden daha geniş bir şeyi ifade eder. Günler veya haftalar boyunca süren genel duygusal ton, enerji, uyku, düşünce hızı, hareketlilik, ilgi ve yaşamla kurulan ilişki duygudurumun parçalarıdır.

Duygudurum bozukluklarında bu genel ton kalıcı biçimde değişir. Depresif dönemde çökkünlük, isteksizlik, enerji kaybı ve umutsuzluk ön planda olabilir. Manik veya hipomanik dönemde ise taşkınlık, aşırı enerji, hızlanma, kendine güvende belirgin artış ve riskli davranışlar görülebilir.

Bipolar bozukluk, bu duygudurum değişimlerinin dönemler halinde ortaya çıktığı bir rahatsızlıktır. Gündelik iniş çıkışlarla karıştırılmamalıdır. Burada değişim kişinin olağan işleyişinden belirgin biçimde farklıdır ve çoğu zaman çevre tarafından da fark edilir.

Manik dönemde kişi kendini olağanın çok üzerinde iyi, güçlü, enerjik, özel, hızlı veya yenilmez hissedebilir. Bu iyi oluş sıradan bir neşe değildir. Günlerce sürebilir, uyku ihtiyacı belirgin azalabilir ve kişi az uyumasına rağmen çok enerjik hissedebilir.

Düşünceler hızlanabilir, konuşma artabilir, araya girmek zorlaşabilir. Kişi çok sayıda proje başlatabilir, para harcayabilir, riskli cinsel davranışlarda bulunabilir, tanımadığı insanlarla aşırı samimiyet kurabilir, trafikte veya iş yaşamında tehlikeli kararlar alabilir.

Mani dışarıdan neşelilik olarak görünebilir. Bazı kişilerde taşkınlıkla birlikte belirgin öfke, tahammülsüzlük ve saldırganlık da görülür. Ağır manide gerçeklikle bağın bozulduğu psikotik belirtiler ortaya çıkabilir ve hastane yatışı gerekebilir.

Bir kişinin az uyuyup yorgun hissetmemesi, aşırı hızlanması, kendisini olağanın dışında güçlü görmesi ve riskli kararlar almaya başlaması bipolar spektrum açısından dikkatle değerlendirilmelidir.

Hipomani, maniye benzeyen fakat daha hafif seyreden bir yükselme dönemidir. Kişi daha enerjik, konuşkan, üretken, sosyal ve özgüvenli görünebilir. İşlevsellik tamamen bozulmayabilir, hatta kişi bunu verimli bir dönem gibi yaşayabilir. Fakat yine de olağan halinden belirgin farklılık vardır.

Depresif dönemde ise tablo tam tersine dönebilir. Mutsuzluk, çökkünlük, ilgi kaybı, enerji azalması, yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, değersizlik düşünceleri ve yaşamdan kopma hissi görülebilir. Bazı kişiler manik dönemde yaptıkları şeyler nedeniyle depresif dönemde yoğun suçluluk yaşayabilir.

Bipolar bozukluğu zorlaştıran şeylerden biri, kişinin farklı dönemlerde neredeyse bambaşka biri gibi görünebilmesidir. Bir dönemde aşırı canlı, hızlı ve cesurken başka bir dönemde durgun, yavaş, içine kapanık ve umutsuz olabilir.

Bipolar I bozuklukta en az bir manik dönem vardır. Depresif dönemler de görülebilir, fakat bipolar I tanısı için belirleyici olan maninin varlığıdır. Bipolar II bozuklukta hipomanik dönemler ve majör depresif dönemler görülür, fakat tam manik dönem olmaz.

Siklotimik örüntüde ise uzun süre boyunca daha hafif hipomanik ve depresif belirtiler dalgalanır. Kişi bazen canlı ve hareketli, bazen durgun ve karamsar olabilir. Bu durum kimi zaman kişilik özelliği gibi yorumlanabilir, fakat süreklilik, dalgalanma ve işlevsellik etkisi dikkatle değerlendirilmelidir.

Karışık özellikli dönemlerde mani ve depresyon belirtileri aynı anda görülebilir. Kişi hem hızlanmış hem de yoğun huzursuz, hem enerjik hem de umutsuz hissedebilir. Bu tablolar klinik açıdan dikkat gerektirir.

Bipolar bozuklukta biyolojik ve genetik yatkınlık güçlüdür. Bu, kişinin suçu olduğu anlamına gelmez. Nasıl bazı bedensel hastalıklarda kalıtımsal yatkınlık önemliyse, bipolar bozuklukta da duygudurum düzenleme sisteminin biyolojik hassasiyeti önemlidir.

Uyku düzeni, mevsimsel değişimler, yoğun stres, kayıp, doğum sonrası dönem, madde kullanımı, aşırı çalışma, uzun seyahatler ve ritim bozulmaları atakları tetikleyebilir. Bazı kişilerde depresyon tedavisinde kullanılan ilaçlar da uygun değerlendirme yapılmadığında manik kaymaya yol açabilir.

Bu nedenle bipolar bozukluk; biyolojik ritim, genetik yatkınlık, uyku, stres ve yaşam olaylarının etkileşimiyle seyreden ciddi ama tedavi edilebilir bir duygudurum bozukluğudur. "Duygusal olmak" ya da "inişli çıkışlı bir mizaç" bu tabloyu karşılamaz.

Bipolar bozuklukta ilaç tedavisi çoğu zaman tedavinin temel parçalarından biridir. Duygudurum düzenleyiciler, bazı antipsikotik ilaçlar ve dönemlere göre başka ilaçlar hekim değerlendirmesiyle kullanılabilir. Lityum bu alanda uzun yıllardır kullanılan temel seçeneklerden biridir.

En büyük risklerden biri, kişinin iyi hissettiği dönemde "artık geçti" diyerek tedaviyi kendi kendine kesmesidir. Oysa bipolar bozukluk dönemsel ve yineleyici olabilir. Koruyucu tedavi, yeni atakları önlemek ya da şiddetini azaltmak için önemlidir.

Psikoeğitim, erken uyarı işaretlerini tanıma, uyku ve yaşam ritmini düzenleme, aileyi bilgilendirme, stres yönetimi, sorun çözme ve kişilerarası ritim çalışmaları tedaviyi güçlendirebilir. Psikoterapi ilaçların yerine geçmez, fakat kişinin hastalığıyla daha bilinçli ve koruyucu bir ilişki kurmasına yardımcı olabilir.

Az uyumaya rağmen aşırı enerji, hızlanma ve riskli davranışlar varsa.

Kişi gerçekçi olmayan büyüklük düşünceleri, aşırı özgüven veya taşkınlık yaşıyorsa.

Depresif dönemlerde intihar düşünceleri veya ciddi işlev kaybı varsa.

Aile, iş, para yönetimi, cinsellik veya güvenlik alanlarında risk oluşuyorsa.

Duygudurum dalgalanmaları yineleyici hale geldiyse psikiyatri değerlendirmesi gerekir.