Duygusal Hassas Kişilik

Her insan kırılabilir, öfkelenebilir, hızlı duygulanabilir ve ilişkilerde iniş çıkış yaşayabilir. Sorun düzeyi, bu tepkilerin çok sık, çok yoğun, çok hızlı ve çok yıkıcı hale gelmesiyle ortaya çıkar. Kişi ilişkilerde, okulda, işte veya kendi iç dünyasında belirgin bir sıkıntı yaşamaya başlar.

Klinik anlamda duygusal olarak hassas kişilik, bazı sınıflama sistemlerinde duygusal olarak değişken kişilik örüntüsü içinde ele alınır. Dürtüsel tip ve sınır tip gibi alt tiplerden söz edilebilir. Bu kitapçık tanı koymak için değil, örüntüyü anlamak için hazırlanmıştır.

Duygusal hassasiyette bir duygu küçük bir olayla hızla tetiklenebilir. Öfke, utanç, terk edilme korkusu, üzüntü veya değersizlik bir anda yükselir. Duygu yükseldiğinde kişi düşünmeden davranabilir, sert sözler söyleyebilir, ilişkiyi koparabilir, kendine ya da çevresine zarar verici davranışlara yaklaşabilir.

İlişkilerde siyah beyaz algılama görülebilir. Bir kişi bir gün çok iyi, çok özel, çok güvenilir algılanırken, küçük bir kırılmadan sonra tamamen kötü, güvenilmez ya da terk edici algılanabilir. Benlik algısı da benzer biçimde dalgalanabilir. "Çok güçlüyüm" ile "tamamen kötüyüm" arasında gidip gelmek yorucu bir iç dünyaya işaret edebilir.

Bazı kişilerde kimlik karmaşası, ne istediğini bilememe, uzun vadeli hedeflere tutunmakta güçlük, kronik boşluk hissi, yoğun terk edilme korkusu ve kendine zarar verme düşünceleri de tabloya eşlik edebilir.

Duygusal hassasiyetin biyolojik bir yanı vardır. Bazı insanların duygusal eşikleri daha düşüktür. Duygu daha kolay tetiklenir, daha hızlı yükselir ve eski düzeye dönmesi daha uzun sürer. Bu yapı tek başına sorun anlamına gelmez. Çevrenin bu hassasiyetle nasıl ilişki kurduğu çok belirleyicidir.

Eğer çevre sürekli "abartıyorsun", "ne var bunda", "büyütme", "çocuk musun?" gibi invalidasyon mesajları verirse kişi hem anlaşılmadığını hisseder hem de duygusu daha da yükselir. Duygusal hassasiyet ve invalidasyon bir kısır döngüye dönüşebilir.

Validasyon, kişinin her davranışını onaylamak değildir. Önce duygunun mantığını anlamaya çalışmak, sonra gerekiyorsa davranışı düzenlemeye yardım etmektir.

Duygusal hassasiyet kader değildir. Duygu düzenleme, dürtü erteleme, kişilerarası sınır koyma, siyah beyaz düşünmeyi esnetme ve kriz anında zarar azaltma becerileri öğrenilebilir. Bilişsel davranışçı yaklaşımlar, diyalektik davranış terapisi, şema terapisi ve iyi yapılandırılmış psikoterapiler bu alanda kullanılabilir.

Aile ve yakın çevre için en önemli beceri, duyguyu küçümsemeden ama yıkıcı davranışı da pekiştirmeden ilişki kurabilmektir. "Bunu yaşamanın ne kadar zor olduğunu görüyorum. Şimdi bunu kendine ya da ilişkiye zarar vermeden nasıl taşıyabiliriz?" türü bir yaklaşım çoğu zaman "abartma" demekten daha düzenleyicidir.

Kendine zarar verme düşüncesi, intihar düşüncesi veya yoğun kontrol kaybı varsa beklemeden bir uzmana başvurulmalıdır.

Duygusal hassasiyet, insanın bozuk olduğu anlamına gelmez. Bazen sinir sistemi daha yüksek sesle çalışır. Terapi, bu sesi susturmak değil, onunla daha güvenli bir ilişki kurmayı öğrenmektir.