Alkol Kullanım Bozukluğu

Alkol kullanım bozukluğu, kişinin alkolü planladığından fazla kullanması, kontrol etmekte zorlanması, yoğun istek duyması, ilişkiler ve işlevsellik bozulduğu halde kullanımı sürdürmesi gibi belirtilerle ilerleyen ciddi bir klinik durumdur.

Alkol, etanol içeren psikoaktif bir maddedir. Toplumsal olarak yaygın kullanılması, onun risksiz olduğu anlamına gelmez. Alkol beynin fren sistemlerini zayıflatabilir, dürtüselliği artırabilir, muhakemeyi bozabilir ve yüksek miktarlarda zehirlenmeye yol açabilir.

Alkol kullanım bozukluğunda en erken ve önemli işaretlerden biri kişinin niyetlendiğinden fazla içmesidir. "Bir kadeh içeceğim" der ama daha fazlasına geçer. Bırakmayı ya da azaltmayı dener ama sürdüremez. İçme, ayılma ve toparlanma zamanının önemli bir kısmını kaplar.

İlerleyen tabloda yoğun istek, sosyal ilişkilerde bozulma, iş veya okul performansında düşme, hobilerin ve sorumlulukların geri plana itilmesi, tehlikeli durumlarda içme, tolerans ve yoksunluk belirtileri görülebilir.

Birçok kişi "titreme ya da kriz yaşamıyorsam bağımlı değilim" diye düşünebilir. Oysa psikolojik bağımlılık çok daha erken başlar. Kişinin kontrol kaybı yaşaması, planladığından fazla kullanması ve zarar gördüğü halde sürdürmesi ciddi uyarı işaretleridir.

Tolerans, aynı etkiyi almak için daha fazla alkol gerekmesi anlamına gelir. Yoksunluk ise alkol alınmadığında huzursuzluk, terleme, çarpıntı, uyku bozukluğu, titreme, tansiyon değişiklikleri, nöbet ve ağır olgularda deliryum tremens gibi tehlikeli tablolarla kendini gösterebilir.

Yoğun ve uzun süreli alkol kullanan bir kişinin alkolü aniden kendi başına bırakması tıbbi açıdan riskli olabilir. Yoksunluk belirtileri, nöbet riski veya bilinç bulanıklığı varsa hekim kontrolü gerekir.

Kısa vadede alkol gevşeme ve rahatlama hissi verebilir. Ancak aynı zamanda dikkat, denge, muhakeme ve tepki süresini bozar. Bu nedenle trafik, iş güvenliği, cinsel kararlar, şiddet ve kazalar açısından risk artar.

Uzun vadede karaciğer hastalıkları, kalp-damar sorunları, nörobilişsel etkiler, bazı kanser riskleri, uyku bozukluğu, depresyon, kaygı ve ilişkisel yıkım gündeme gelebilir. Dünya Sağlık Örgütü, alkolün sağlık riskleri konusunda güvenli eşik tartışmasının özellikle kanser açısından dikkatle ele alınması gerektiğini vurgular.

Alkol bazı kültürlerde sosyalleşmenin parçası gibi sunulsa da bağımlılık geliştirdiğinde sosyal bir davranış olmaktan çıkar ve kişinin hayatında merkezi, zorlayıcı, bazen de yıkıcı bir düzenleyici haline gelir.

Tedavi, kullanım düzeyine ve yoksunluk riskine göre planlanır. Hafif ve erken dönemde motivasyonel görüşme, bilişsel davranışçı terapi, tetikleyici durumları tanıma, alternatif baş etme becerileri ve sosyal destek yeterli olabilir.

Orta ve ağır düzeyde, özellikle fiziksel bağımlılık geliştiğinde, detoksifikasyon ve tıbbi izlem gerekebilir. Bazı durumlarda ilaç tedavileri kullanılabilir. Tedavinin psikolojik kısmında ise kişinin içme davranışını neyin başlattığı, neyin sürdürdüğü, hangi duyguları düzenlediği ve hangi hayat hedeflerini gölgelediği çalışılır.

İyileşmede amaç, kişinin içmeye ihtiyaç duymadan yaşayabileceği bir gün yapısı, ilişki ağı, duygu düzenleme repertuarı ve anlamlı etkinlikler kurmasıdır. İçmemek bu yapının sonucudur.

Alkol kullanım bozukluğu irade zayıflığı değil, öğrenme, ödül sistemi, duygu düzenleme ve sosyal çevrenin birlikte kurduğu güçlü bir döngüdür. Bu döngü ne kadar erken fark edilirse, değişim için o kadar fazla alan kalır.