Hastalık Kaygısı

Hastalık kaygısı, eskiden daha damgalayıcı biçimde "hipokondri" olarak adlandırılan durumun daha nötr ve açıklayıcı karşılığıdır. Kişi bedensel bir belirtiyi, sağlık haberini, çevredeki bir hastalığı ya da test sonucunu yoğun biçimde tehdit olarak okuyabilir.

"Hastalık düşünmek" bu durumu tam karşılamaz. Kaygının sık, uzun süreli, denetlenmesi güç ve işlevselliği bozucu hale gelmesi gerekir. Kişi sürekli kendini kontrol edebilir, internette belirti araştırabilir, doktor doktor dolaşabilir ya da tam tersine tetkikten, hastaneden ve sonuç almaktan kaçınabilir.

Hepimiz test sonucu beklerken, bedensel bir belirti fark ettiğimizde veya ailede ciddi bir hastalık öyküsü olduğunda kaygılanabiliriz. Klinik düzeyde hastalık kaygısında ise kaygı kısa süreli bir dalga olmaktan çıkar ve gündelik hayatın merkezine yerleşir.

Çocuklukta sık hastalık yaşamak, ailede hastalıkla aşırı meşgul bir atmosfer, yanlış tanı deneyimleri, ağır hastalığa tanık olmak, sağlık alanında travmatik deneyimler ve bedeni zayıf, kırılgan ya da sürekli risk altında görmeyi öğreten aile mesajları rol oynayabilir.

Temel şema çoğu zaman şuna benzer. "Bedenim güvenilir değil. Küçük bir belirti bile büyük bir hastalığın işareti olabilir. Erken fark etmezsem geç kalırım." Bu inanç kişiyi sürekli tetikte tutar. Tetikte kalmak kısa vadede güvence verir gibi görünür ama uzun vadede bedenin her sesini büyütür.

Kaygı arttıkça kişi daha çok araştırır. Araştırdıkça daha korkutucu olasılıklar bulur. Korktukça daha fazla kontrol eder. Bu döngü, güvence aramanın bile kaygıyı sürdürebileceğini gösterir.

Hastalık kaygısı, yaygın kaygı bozukluğunun bir parçası olarak da görülebilir. Eğer kişi sağlıkla birlikte ekonomik durum, aile, gelecek, iş, ülke gündemi ve birçok alanla ilgili sürekli kaygılanıyorsa tablo daha yaygın kaygı çerçevesinde değerlendirilebilir.

Kirlenme ve bulaşma temalı obsesif kompulsif bozuklukta ise hastalık kaygısı çoğu zaman mikrop, bulaş ve kirlenme döngüsü içinde yer alır. Kişi hastalanmaktan korkar ama asıl mekanizma obsesyon ve kompulsiyon döngüsüdür. Bu ayrımlar tanı için uzman değerlendirmesi gerektirir.

Hastalık kaygısında ana tema çoğu zaman "bende ciddi bir hastalık olabilir" düşüncesidir. OKB'de bu düşünce mikrop, bulaş veya nötrleştirme davranışlarıyla örülür. Yaygın kaygıda ise sağlık kaygısı daha geniş bir kaygı ağının parçasıdır.

Birinci ilke, tıbbi değerlendirmeyi bütünüyle reddetmek değil, tıbbi değerlendirmeyi sınırsız bir güvence arama döngüsüne dönüştürmemektir. Tek bir hekimle düzenli, güvene dayalı ve planlı bir ilişki kurmak çoğu zaman doktor doktor dolaşmaktan daha yararlıdır.

İkinci ilke, internet belirti araştırmasını sınırlamaktır. Belirti forumları ve rastgele aramalar çoğu zaman olasılıkları değil, korkuları büyütür. Üçüncü ilke, bedeni izleme davranışlarını azaltmaktır. Sürekli nabız, lenf bezi, cilt lekesi ya da ağrı kontrolü bedene yönelik seçici dikkati artırır.

Bilişsel davranışçı terapi, bedensel belirtilere verilen felaketleştirici anlamları, güvence arama davranışlarını, kaçınmaları ve belirsizliğe tahammül güçlüğünü ele alır. Eşlik eden yoğun kaygı ya da depresyon varsa hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi düşünülebilir.