Kumar Bağımlılığı

Kumar, sonucu büyük ölçüde şansa bağlı olan bir olay üzerinden para, değerli bir şey ya da kazanç beklentisiyle risk alma davranışıdır. Her kumar oynayan kişi bağımlı değildir. Klinik açıdan sorun, kişinin bu davranış üzerindeki kontrolünü kaybetmesi, olumsuz sonuçlara rağmen devam etmesi ve yaşamının kumar etrafında daralmasıyla başlar.

Davranışsal bağımlılıkta madde yoktur, fakat bağımlılık döngüsü vardır. Davranış kısa vadede heyecan, rahatlama, umut, kazanma hissi ya da sıkıntıdan kaçış sağlar. Sonra borç, suçluluk, kayıp, yalan söyleme, ilişkilerde bozulma ve tekrar oynama isteği gelir.

Günümüzde çevrim içi kumar ve bahis, erişimi çok kolaylaştırdığı için riski artırabilir. Kişi artık kumarhaneye gitmek zorunda değildir. Telefon, yatak odasında bile kumarı mümkün hale getirebilir. Keçi çiftliğinde keçiyi kaçırırsanız ararsınız, ama çevrim içi bahis uygulaması sizi aramadan cebinizde bekler. Tehlike biraz da buradadır.

Bağımlılık, ihtiyaç olmayan bir şeyin ihtiyaç gibi hissedilmeye başlamasıdır. Kişi artık keyif aldığı için değil, oynamazsa dayanamadığı için de oynayabilir.

Davranışçı öğrenme açısından kumar çok güçlü bir pekiştirme düzenine sahiptir. Kişi bazen kazanır, çoğu zaman kaybeder, fakat ne zaman kazanacağını bilmez. Bu belirsiz kazanma düzenine değişken oranlı pekiştirme denir. Bu, bir davranışın sürmesini en güçlü biçimde destekleyen mekanizmalardan biridir.

Kişi ilk deneyimlerinde kazanç yaşarsa, bu deneyim davranışın zihinsel hafızasında güçlü bir iz bırakabilir. "Demek ki mümkün", "bir daha olursa toparlarım", "bu sefer dönecek" düşünceleri kumarı sürdürür. Kaybettiklerini geri alma çabası ise çoğu zaman kayıpları büyütür.

Şans oyunlarında uzun vadede sistem genellikle oyuncunun aleyhine işler. Kısa vadeli kazançlar, uzun vadeli kaybın üzerini örtebilir. Bağımlılıkta kayıp parayla bitmez. Zaman, güven, ilişki, huzur, özsaygı ve gelecek duygusu da kaybedilebilir.

Kumar davranışı giderek daha fazla zaman ve para almaya başlıyorsa, kişi oynamamak istediği halde kendini durduramıyorsa, kayıpları geri almak için tekrar tekrar oynuyorsa, bu önemli bir işarettir. Oynamadığında huzursuzluk, boşluk, sıkıntı, öfke ya da yoğun istek yaşanabilir.

Kişi kumarını gizleyebilir, ailesine ya da yakınlarına yalan söyleyebilir, borç alabilir, kredi çekebilir, işini veya okulunu aksatabilir, ilişkilerini riske atabilir. Bazı kişiler kumar yüzünden yaşadığı sorunları çözmek için yine kumara başvurur. Bu, bağımlılık döngüsünün en acı taraflarından biridir.

Kumar bağımlılığı depresyon, kaygı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, dürtüsellik, madde kullanımı, bipolar bozukluk ve intihar riskiyle birlikte görülebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca "ne kadar para kaybettin" sorusuyla sınırlı olmamalıdır.

Kumar bağımlılığında en riskli döngülerden biri kaybı geri alma çabasıdır. Kişi borcu kapatmak için oynar, fakat çoğu zaman borcu büyütür.

Tek bir neden yoktur. Genetik yatkınlık, dürtüsellik, dikkat eksikliği, ödül sisteminin kolay uyarılması, sıkılmaya tahammülsüzlük, depresif dönemler, sosyal çevre, model alma ve erken kazanç deneyimleri birlikte rol oynayabilir.

Kumar bazen yalnızlık, sıkıntı, başarısızlık, boşluk, öfke ya da umutsuzlukla baş etme aracı haline gelir. Kısa vadede kişiye hareket, umut ve canlılık verir. Fakat bu duygu geçince suçluluk ve kayıp büyür. Kişi tekrar rahatlamak için yeniden kumara döner.

Burada bağımlılığın temel paradoksu vardır. Başta özgürlük, heyecan ve kazanma ihtimali gibi görünen şey, zamanla kişinin seçeneklerini azaltır. Davranış artık seçilmez, kişiyi sürükler.

Kumar bağımlılığında ilk adım motivasyonun oluşturulmasıdır. Kişiye yalnızca "bırak" demek çoğu zaman işe yaramaz. Önce kumarın kişiye ne kazandırdığı, ne kaybettirdiği, bırakırsa ne yaşayacağı ve bırakmazsa hangi bedellerin büyüyeceği açıkça konuşulmalıdır.

Bilişsel davranışçı terapi, motivasyonel görüşme, dürtü yönetimi, finansal sınırlandırma, tetikleyicilerden uzaklaşma, çevrim içi erişimi kapatma, borç planı oluşturma ve aileyle güvene dayalı sınırlar kurma tedavide kullanılan yöntemler arasındadır. Amaç hem kumarı azaltmak hem de kumarın yerine sağlıklı ödül ve anlam kaynakları koymaktır.

Bazı durumlarda eşlik eden depresyon, kaygı, dikkat eksikliği, bipolar bozukluk veya madde kullanımı için psikiyatrik tedavi gerekir. Şiddetli borç, intihar düşüncesi ya da hukuki risk varsa süreç daha kapsamlı bir kriz planı ile yürütülmelidir.

Yakınlar genellikle öfke, hayal kırıklığı ve güven kaybı yaşar. Bu çok anlaşılırdır. Fakat yalnızca suçlama ve tehdit, çoğu zaman kişinin daha fazla saklanmasına yol açar. Diğer uçta, borçları sürekli kapatmak ve hiçbir sınır koymamak da bağımlılığı besleyebilir.

Daha sağlıklı yaklaşım, ilişkiyi tamamen koparmadan net sınırlar koymaktır. "Seni önemsiyorum. Bu durum bize zarar veriyor. Borcunu kapatmak için sınırsız kaynak olmayacağım. Profesyonel yardım alman ve şeffaf bir plan yapmamız gerekiyor."

Yakınlar da yardım alabilir. Çünkü kumar bağımlılığı oynayan kişiyi de aile ekonomisini, güveni, çocukları ve ilişkisel sistemi de etkiler.

Oynamamak istendiği halde durulamıyorsa.

Borç, yalan söyleme, gizleme veya kayıpları kovalama varsa.

Aile, iş, okul veya maddi güvenlik ciddi biçimde etkileniyorsa.

Depresyon, kaygı, madde kullanımı veya dikkat eksikliği eşlik ediyorsa.

İntihar düşüncesi, ağır borç baskısı veya güvenlik riski varsa acil yardım gerekir.