Ruh Sağlığına Yakından Bakmak · Mini Kitapçık 45
Kendi Kendine Çalışma Sayfaları
Farkındalık, kendini sıkıştırmak değil, kendine daha dikkatli bakmaktır.
Bu kitapçık, psikoeğitim serisini okuyan kişilerin kendilerine daha yapılandırılmış biçimde bakabilmeleri için hazırlanmıştır. Buradaki alıştırmalar terapi yerine geçmez. Fakat kişinin belirtilerini, döngülerini, ihtiyaçlarını ve uzmana başvurma adımlarını daha iyi düzenlemesine yardım edebilir.
Bu metni hızlı bir sonuç çıkarmak için değil, kendinize ve insan ilişkilerine daha dikkatli bakmak için okuyun. Bilgi yön verir, ama klinik karar bağlam ister.
Kendi kendine çalışma tedavi yerine geçmez. Kişi kendine dikkatli bakmayı öğrendikçe yardım sürecine daha hazırlıklı, daha açık ve daha ortak çalışan biri olarak başlar.
Bu sayfalar nasıl kullanılmalı?
Bu çalışma sayfalarını ölçme testi gibi kullanmayın. Amaç puan almak, kendinizi sınıflamak ya da tanı koymak değildir. Amaç, yaşadığınız durumun nasıl çalıştığını biraz daha görünür kılmaktır. Her sayfayı sakin bir zamanda, mümkünse tek bir konuya odaklanarak doldurun. Yazdıklarınızın mükemmel olması gerekmez. Birkaç kelime bile yeterlidir. Zorlanırsanız ara verin. Bu sayfalar sizi daha çok kaygılandırıyorsa, bir uzmanla birlikte çalışmak daha uygun olabilir.
Sayfa 1. Belirti haritası
Son haftalarda en çok zorlandığım belirti nedir? Bu belirti ne zaman başlıyor? Ne kadar sürüyor? Hangi durumlarda artıyor? Hangi durumlarda azalıyor? Bedenimde nasıl hissediyorum? Zihnimde hangi düşünceler eşlik ediyor? Bu belirti geldiğinde ne yapıyorum?
Sayfa 2. Döngü analizi
Bir ruhsal zorlanmayı anlamanın en iyi yollarından biri döngüyü görmektir. Çoğu sorun tetikleyici, düşünce, duygu, beden, davranış ve sonuç halkalarıyla sürer. Tetikleyici olay. Ne oldu? Aklımdan geçen düşünce. Bunu nasıl yorumladım? Duygu. Ne hissettim? Beden. Bedenimde ne değişti? Davranış. Ne yaptım ya da neyden kaçındım? Kısa vadeli sonuç. Bu davranış beni o an rahatlattı mı? Uzun vadeli sonuç. Bu davranış sorunu azalttı mı, yoksa sürdürdü mü?
Sayfa 3. Güvence ve kaçınma listesi
Kaygı, OKB, panik, hastalık kaygısı ve fobilerde güvence arama ve kaçınma davranışları çok yaygındır. Bunlar kısa vadede rahatlatabilir ama uzun vadede sorunu besleyebilir. Kaygım gelince en sık neyi kontrol ediyorum? Kimden güvence istiyorum? Hangi ortamlardan kaçınıyorum? Kaçındığımda kısa vadede ne oluyor? Kaçındığımda uzun vadede ne kaybediyorum?
Sayfa 4. İlişki örüntüsü haritası
İlişkilerde tekrar eden örüntüler bazen kişinin temel ihtiyaçlarını ve korkularını görünür kılar. Bu sayfa, suçlu bulmak için değil, döngüyü anlamak için kullanılmalıdır. Yakın ilişkilerimde en sık tekrar eden durum nedir? Bu durumda en çok hangi duyguyu yaşıyorum? Karşı tarafın ne yapmasından korkuyorum? Ben bu korkuyla nasıl baş etmeye çalışıyorum? Bu davranış ilişkiyi yakınlaştırıyor mu, uzaklaştırıyor mu? Daha sağlıklı bir sınır ya da ifade biçimi ne olabilir?
Sayfa 5. Destek alma planı
Bu konuda bir uzmana başvurmam gerektiğini düşündüren üç işaret nedir? Hangi uzmanlık alanı uygun olabilir? Psikoterapi, psikiyatri, tıbbi değerlendirme ya da birlikte yürüyen bir süreç. İlk randevuda anlatmak istediğim ana konu nedir? Sormak istediğim sorular neler? Acil risk varsa güvenli kişi ya da kurum bağlantım kim veya neresi?
Sayfa 6. Küçük adım taahhüdü
Değişim çoğu zaman büyük kararlarla değil, tekrar edilebilir küçük adımlarla başlar. Bu hafta kendim için atabileceğim küçük ve gerçekçi adım nedir? Bu adımı hangi gün ve ne zaman yapacağım? Beni zorlayabilecek engel ne? Engel çıkarsa alternatif küçük adımım ne? Bu adım değerlerimle nasıl bağlantılı?
Kendine sorabileceğin sorular
- Bu çalışma sayfalarını doldururken kendime ne kadar şefkatli davranabiliyorum?
- Yazdıklarım bana hangi döngüyü gösterdi?
- Bu sayfaları bir uzmana götürmek görüşmeyi kolaylaştırır mı?
- Benim için bugünün en küçük destek adımı ne?
Kaynak notu
Bu kitapçık psikoeğitim amacıyla hazırlanmış özgün bir metindir. Klinik çerçevesi aşağıdaki kaynaklarla uyumlu tutulmuştur.
- NICE. Shared decision making, NG197.
- APA. Psychotherapy topic page.
- NHS. Talking therapies.