Google, Yapay Zekâ ve Ruh Sağlığı

Bugün bir belirtiyi arama motoruna yazmak, saniyeler içinde onlarca olasılıkla karşılaşmak demektir. Yapay zekâ sistemleri de kişinin anlattığı bir durumu hızlıca özetleyebilir, olası başlıklar sunabilir, destek kaynakları önerebilir. Bu erişim çok değerlidir. Ancak aynı zamanda öz tanı, gereksiz kaygı, yanlış güvence, yanlış yönlendirme ve aşırı araştırma döngüsü riski taşır.

Ruh sağlığı bilgisi, tıpkı ilaç gibi doğru doz ve doğru bağlam ister. Fazla, yanlış ya da bağlamından kopuk bilgi bazen rahatlatmaz. Aksine kişinin kendi bedenini, duygusunu ya da ilişkisini sürekli taramasına yol açar.

Yapay zekâ psikoeğitim sunabilir, belirti ve kavramları sadeleştirebilir, terapiye gitmeden önce soruları düzenlemeye yardımcı olabilir, kişinin duygu günlüğü, düşünce kaydı ya da hedef listesini yapılandırmasına yardımcı olabilir, güvenilir kaynaklara yönelme konusunda başlangıç desteği verebilir.

Bunlar değerli işlevlerdir. Özellikle erişim güçlüğü, bilgi kirliliği ve damgalanma olduğunda yapay zekâ, kişinin ilk adımı atmasına yardımcı olabilir. Fakat bu yardım klinik yetkinlik yerine geçmez.

Yapay zekâ kesin tanı koymamalı, acil risk durumunda yalnızca sohbetle yetinmemeli, kişiyi profesyonel yardımdan uzaklaştırmamalı, ilaç başlatma, kesme ya da doz değiştirme önerisi vermemeli, travma, intihar, psikotik belirtiler, ağır bağımlılık ya da yeme bozukluğu gibi yüksek riskli alanlarda kendini terapist yerine koymamalıdır.

WHO, sağlıkta yapay zekâ kullanımında etik yönetişim, güvenlik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan denetimi gibi ilkelerin önemini vurgular. Ruh sağlığı gibi hassas bir alanda bu ilkeler daha da kritik hale gelir.

Kişi bedensel bir belirti fark eder. İnternette araştırır. Kötü olasılıklar görür. Kaygısı artar. Daha fazla araştırır. Kısa süreli güvence bulur. Sonra yeni bir belirti veya yeni bir ihtimal belirir. Döngü tekrar başlar.

Bu döngü özellikle hastalık kaygısı, OKB, panik bozukluk ve yaygın kaygı örüntülerinde görülebilir. Bilgi arama kısa vadede rahatlatır ama uzun vadede belirsizliğe dayanma kapasitesini azaltabilir. Bu nedenle internet araması bazen güvence arama davranışına dönüşür. Kendinize şu soruyu sorun: Araştırdıktan sonra daha net ve daha sakin miyim, yoksa daha fazla ihtimal ve daha fazla kaygıyla mı kaldım?

Ruh sağlığı bilgisi için resmi sağlık kurumları, akademik kaynaklar ve uzman kuruluşları önceleyin. Forumları ve kişisel deneyimleri tanı kaynağı gibi kullanmayın. Kendinize araştırma süresi sınırı koyun. Belirti araştırmasını tekrar tekrar yapıyorsanız bunu bir güvence arama davranışı olarak fark edin.

Yapay zekâdan "bana tanı koy" yerine "bu konuyu bir uzmana nasıl anlatabilirim" diye yardım isteyin. Acil risk varsa dijital sohbet değil, gerçek zamanlı profesyonel yardım gerekir.

Yapay zekâ, terapiye hazırlık için kullanılabilir. Örneğin son bir ayda yaşadığınız belirtileri listelemek, görüşmede sormak istediğiniz soruları toparlamak, duygu günlüğünüzü düzenlemek, ilaç kullanıyorsanız bunu hekime nasıl anlatacağınızı not etmek ya da yardım alma kararınızı netleştirmek için yardımcı olabilir.

En güvenli kullanım cümleleri şunlardır. "Bunu terapistime nasıl anlatabilirim?" "Bu belirtileri düzenli bir not haline getir." "Bu konuda hangi profesyonel destek kanalları uygun olabilir?" "Acil risk varsa hangi adımlar izlenmeli?" En riskli kullanım cümleleri ise şunlardır. "Kesin tanım ne?" "İlaç kullanmalı mıyım?" "Terapiye gitmeden bunu çöz." "Kendime zarar verme düşüncemi seninle yöneteyim." Bu cümleler profesyonel yardım gerektirebilir.

Yapay zekâ ve internet, ruh sağlığı alanında kapı aralayabilir. Fakat kapıdan geçerken insanın yanında etik, klinik ve ilişkisel bir rehbere ihtiyacı hâlâ vardır.