Sınav Kaygısı

Sınav yaklaştığında "hiçbir şey bilmiyorum", "başaramazsam herkes hayal kırıklığına uğrar", "bir yıl daha hazırlanamam", "hayatım biter" gibi düşünceler belirebilir. Bu düşünceler gerçek birer kehanet değil, kaygının ürettiği zihinsel senaryolardır.

Kaygı arttığında dikkat gelecekteki felaketlere kayar. Oysa sınav performansı, kişinin o anda önündeki soruyu okuyup anlayabilmesine, bilgiyi çağırabilmesine ve dikkatini sürdürebilmesine bağlıdır. Kaygının zarar verdiği yer tam da burasıdır.

Bu nedenle amaç "hiç kaygılanmamak" değildir. Amaç, kaygı varken de dikkati tekrar soruya, sürece ve yapılabilir adıma döndürebilmektir.

Son günlerde sıfırdan büyük konular bitirmeye çalışmak çoğu zaman kaygıyı artırır. Daha yararlı olan, mevcut bilgiyi düzenlemek, uyku ve beslenme ritmini korumak, deneme sınavlarını tehdit değil geri bildirim olarak görmek ve zayıf noktaları gerçekçi biçimde tekrar etmektir.

"Hazır mıyım?" sorusunu saatlerce düşünmek çoğu zaman cevaba yaklaştırmaz. Kısa bir süre bu düşünceyi gözlemlemek, ardından "şimdi ne yapabilirim?" sorusuna geçmek daha işlevseldir. Zihin bazen cevaplanamayan sorularla meşgul olur. Öğrencinin görevi o sorularla sonsuz tartışmaya girmek değildir.

"Kazanacak mıyım?" sorusu yerine "Bugün bilgimi daha düzenli kullanmak için hangi küçük adımı atabilirim?" sorusu öğrenciyi yeniden eyleme döndürür.

Sınav sırasında kaç doğru yaptığını hesaplamak, başkasının hızını izlemek, "bu soru gelmemeliydi" diye kızmak ya da bir önceki soruya takılı kalmak dikkati böler. O anki hedef yalnızca önündeki sorudur. Soruyu oku. Ne istendiğini anla. Elindeki bilgiyle cevapla. Zorsa işaretle ve ilerle.

Test sınavlarında strateji önemlidir. Kolay soruları kaçırmamak, zor bir soruda inatla zaman tüketmemek, sonra dönülebilecek soruları ayırmak ve nefesin hızlandığı anda bedeni sakinleştirmek performansı korur.

Bir soru yanlışsa bu kişinin değersiz olduğu anlamına gelmez. Deneme sınavlarında yanlışlar öğrenme fırsatıdır. Gerçek sınavda ise yanlışla mücadele etmek yerine sıradaki soruya dönmek gerekir.

Ailelerin çoğu çocuklarının iyiliğini ister. Fakat iyi niyetli "çalış, başarırsın, bizi mahcup etme" mesajları bazen baskı gibi duyulabilir. Aileler sonuç kadar süreci ve emeği de görmelidir.

"Kaç net yaptın?" sorusu yerine "Bugün neyi biraz daha iyi anladın?", "Nerede zorlandın?", "Sana nasıl destek olabilirim?" gibi sorular daha düzenleyicidir. Çocuk ya da genç, sınav sonucundan bağımsız olarak değerli olduğunu hissetmelidir.

Sınav bir insanın karakterini, değerini ya da bütün geleceğini ölçmez. Belirli koşullar altında, belirli konulardaki bilgiyi ve dikkati kullanma düzeyini ölçer. Bunu böyle görmek hem öğrenciyi hem aileyi daha sağlıklı bir zemine taşır.

Sınav önemli olabilir. Fakat sınav insanın tamamı değildir. Öğrencinin görevi kusursuz olmak değil, emeğini o gün mümkün olduğunca ortaya koyabilmektir. Ailenin görevi sonucu putlaştırmak değil, süreci insanileştirmektir.